राजनीति

नेपाली कांग्रेस सभापतिमा थापा निर्वाचित, उनका चार प्रमुख चुनौती

• शिवराज खड्का
• २४ असोज शनिबार, २०८३ | ०८:०६:०० मा प्रकाशित

काठमाडौँ । नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनअन्तर्गत नयाँ कार्यसमिति चयनका लागि भएको निर्वाचनमा गगनकुमार थापा सभापति पदमा निकै फराकिलो मतान्तरले विजयी भएका छन् ।

१५औँ महाधिवेशनअन्तर्गत भएको निर्वाचनमा थापा ६ हजार ५ सय ८४ मत प्राप्त गर्दै सभापतिमा विजयी भएका हुन् ।

सभापति पदका अर्का उम्मेदवार श्यामकृष्ण खड्गीले ३ सय ७५ मत प्राप्त गरेका छन् ।

कुल ७ हजार ३९ मत खसेको निर्वाचनमा ५४ मत बदर भएको छ । थापालाई निर्विरोध बनाउन प्रयास गरिए पनि खड्गी तयार नभएकोले रोकिएको थियो ।

सभापतिमा उम्मेदवारी दिएका किशोरसिंह राठोरलाई भने थापालाई निर्विरोध बनाउने भन्दै फिर्ता गराइएको थियो ।

विद्यार्थी राजनीतिबाट पार्टी नेतृत्वसम्म

थापाको राजनीतिक यात्रा २०४६ सालको जनआन्दोलनताका सुरु भएको थियो। त्यसबेला उनी वनस्थलीस्थित विद्यालयमा कक्षा ९ मा अध्ययनरत थिए। यही समयमा उनी बाल कांग्रेसमा आबद्ध भए। क्याम्पस प्रवेशसँगै नेपाल विद्यार्थी संघ (नेविसंघ) को राजनीतिमा सक्रिय भएका थापा २०५१ सालमा त्रिचन्द्र क्याम्पस स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियनको सदस्यमा निर्वाचित भए।

२०५३ सालमा स्ववियु सचिव र २०५५ सालमा सभापति बनेका थापा नेविसंघको केन्द्रीय राजनीतिमा पनि अघि बढे। उनी २०५७ सालमा नेविसंघको उपसभापति र २०५९ सालमा महामन्त्री बने। तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्रले निर्वाचित सरकार अपदस्थ गरी शासनसत्ता आफ्नो हातमा लिएका बेला थापा नेविसंघको महामन्त्री थिए।

विद्यार्थी राजनीतिबाट राष्ट्रिय राजनीतिमा प्रवेश गरेका थापा पहिलो संविधानसभा निर्वाचनमा समानुपातिकतर्फबाट सभासद् बने। दोस्रो संविधानसभा निर्वाचनमा काठमाडौं–४ बाट प्रत्यक्ष निर्वाचित भएपछि उनको संसदीय यात्रा थप स्थापित भयो। संसद्मा कृषि तथा जलस्रोत समितिको सभापति बनेका उनी २०७३ सालमा पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ नेतृत्वको सरकारमा स्वास्थ्यमन्त्री नियुक्त भए।

२०७४ सालको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा तत्कालीन वाम गठबन्धनको प्रभावका बीच पनि थापा काठमाडौं–४ बाट निर्वाचित भए। २०७९ सालको निर्वाचनमा पनि सोही क्षेत्रबाट विजयी भएका उनी कांग्रेसभित्र पुस्तान्तरण र नेतृत्व परिवर्तनको बहसका प्रमुख पात्रका रूपमा रहे।

महामन्त्रीदेखि सभापतिसम्मको यात्रा

कांग्रेसको १२औँ महाधिवेशनमा केन्द्रीय सदस्य निर्वाचित भएका थापा १३औँ महाधिवेशनमा महामन्त्री पदका उम्मेदवार बनेका थिए। कृष्णप्रसाद सिटौला समूहबाट प्रतिस्पर्धा गरेका उनी त्यसबेला निर्वाचित हुन सकेनन्।

२०७८ सालमा सम्पन्न १४औँ महाधिवेशनमा शेखर कोइराला समूहबाट महामन्त्रीका उम्मेदवार बनेका थापा उल्लेख्य मतसहित निर्वाचित भए। अर्का महामन्त्री विश्वप्रकाश शर्मासँग उनको सहकार्यले पार्टीभित्र नेतृत्व हस्तान्तरण र पुस्तान्तरणको बहसलाई थप बल दियो।

सभापति शेरबहादुर देउवा नेतृत्वको कार्यसमितिमा महामन्त्री रहेका थापा र शर्माले पार्टीको नियमित महाधिवेशन समयमै गर्नुपर्ने माग उठाउँदै आएका थिए। २०८२ सालमा जेनजी आन्दोलनपछि नेतृत्व परिवर्तन र पुस्तान्तरणको बहस थप चर्कियो। नियमित महाधिवेशनको विषयमा संस्थापन पक्षसँग मतभेद बढ्दै गएपछि दुवै महामन्त्री विशेष महाधिवेशनको पक्षमा उभिए।

कांग्रेस विधानअनुसार ४० प्रतिशत महाधिवेशन प्रतिनिधिको हस्ताक्षरसहित विशेष महाधिवेशनको माग गरिएको थियो। नियमित महाधिवेशनको कार्यतालिका र विशेष महाधिवेशनको मागबीच विवाद बढेपछि थापा र शर्माको अगुवाइमा विशेष महाधिवेशन आयोजना गरियो। उक्त महाधिवेशनबाट थापा सभापति चयन भए।

देउवा पक्षले विशेष महाधिवेशनको वैधानिकतामाथि प्रश्न उठाउँदै विरोध जनायो। विवादका क्रममा थापा, शर्मा र सहमहामन्त्री फरमुल्लाह मन्सुरमाथि तत्कालीन संस्थापन पक्षीय केन्द्रीय समितिले कारबाही गरेको थियो। विशेष महाधिवेशनले उक्त कारबाही अस्वीकार गर्दै अघि बढेपछि विवाद निर्वाचन आयोग र सर्वोच्च अदालतसम्म पुग्यो।

१५औँ महाधिवेशनमा गगनको प्रभाव

विशेष महाधिवेशनपछि कांग्रेसभित्र नेतृत्वको वैधानिकता र पार्टीको आधिकारिकतासम्बन्धी विवाद चर्कियो। निर्वाचन आयोगले थापा नेतृत्वको कार्यसमितिलाई मान्यता दिएको र त्यसविरुद्ध देउवा पक्षले कानुनी प्रक्रिया अघि बढाएको विवरण सार्वजनिक भएका छन्। सर्वोच्च अदालतमा पनि विवाद पुगेपछि पार्टीको नेतृत्वसम्बन्धी प्रश्न कानुनी प्रक्रियासँग जोडिएको छ।

यसैबीच थापा नेतृत्वको समूहले १५औँ महाधिवेशन अघि बढाएको छ। महाधिवेशनका क्रममा विभिन्न तहका नेताहरू र उम्मेदवारले थापासँगको निकटता देखाउने गरी प्रचारप्रसार गरेको विवरणले पार्टीभित्र उनको प्रभाव देखाएको छ। तर देउवा पक्षले असन्तुष्टि जनाउँदै छुट्टै महाधिवेशन प्रक्रिया अघि बढाएकाले कांग्रेसभित्रको विभाजन पूर्ण रूपमा अन्त्य भएको अवस्था छैन।

थापा नेतृत्वको समूहले पार्टीका जिल्ला, प्रदेश र केन्द्रीय तहका नेताहरूलाई समेटेर संगठन एकीकृत गर्ने प्रयास गरेको छ। अर्कोतर्फ देउवा पक्षले नेतृत्वको वैधानिकता र प्रक्रियामाथि प्रश्न उठाउँदै आएको छ। त्यसैले महाधिवेशनबाट नेतृत्व चयन हुनु र पार्टीभित्रको विवाद पूर्ण रूपमा समाधान हुनु फरक विषय बनेका छन्।

गगन थापासामु चार प्रमुख चुनौती

१. पार्टीको आधिकारिकतासम्बन्धी कानुनी विवाद समाधान

थापासामु रहेको पहिलो चुनौती पार्टी नेतृत्वसम्बन्धी कानुनी विवादको अन्तिम टुंगो लगाउनु हो। निर्वाचन आयोगको निर्णय र त्यसविरुद्ध सर्वोच्च अदालतमा अघि बढाइएको प्रक्रियाले कांग्रेसको नेतृत्व विवादलाई कानुनी विषयसमेत बनाएको छ। अन्तिम फैसलाले पार्टीको संगठनात्मक संरचना र नेतृत्वसम्बन्धी विवादमा प्रभाव पार्न सक्ने भएकाले यस विषयको समाधान थापा नेतृत्वका लागि महत्त्वपूर्ण छ।

२. देउवा पक्षसहित असन्तुष्ट नेता–कार्यकर्तालाई समेट्नु

कांग्रेसभित्रको अर्को चुनौती पार्टी एकता कायम गर्नु हो। विशेष महाधिवेशन र त्यसपछि अघि बढेको नेतृत्व प्रक्रियालाई अस्वीकार गर्ने नेता तथा कार्यकर्तालाई समेट्नु थापाका लागि सहज देखिँदैन। पूर्वसभापति देउवा, उनीनिकट नेता तथा लामो समयदेखि पार्टीमा सक्रिय कार्यकर्तालाई सम्मानजनक रूपमा समेट्न नसके संगठनात्मक विभाजन थप गहिरिन सक्छ।

त्यसैले थापाले पार्टीभित्र फरक मत राख्ने समूहसँग संवाद गर्ने, संगठनमा सबै पक्षको सहभागिता सुनिश्चित गर्ने र असन्तुष्ट पक्षलाई राजनीतिक प्रक्रियामा जोड्ने चुनौती सामना गर्नुपर्नेछ।

३. निर्वाचनमा गुमेको जनविश्वास फर्काउनु

नेपाली कांग्रेससामु अर्को महत्त्वपूर्ण प्रश्न जनाधार पुनः स्थापित गर्ने हो। पछिल्लो राजनीतिक परिवर्तन र नयाँ दलहरूको उदयले परम्परागत राजनीतिक दलहरूलाई आफ्नो कार्यशैली, नेतृत्व र जनतासँगको सम्बन्धबारे पुनर्विचार गर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना गरेको छ।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) लगायतका दलसँग प्रतिस्पर्धा गर्न कांग्रेसले आफ्नो नीति, संगठन र जनतासँगको सम्बन्धलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्नेछ। थापा नेतृत्वले युवाको अपेक्षा, रोजगारी, सुशासन, भ्रष्टाचार नियन्त्रण र सार्वजनिक सेवासँग सम्बन्धित विषयमा कस्तो कार्यक्रम अघि बढाउँछ भन्ने कुराले पार्टीको भावी राजनीतिक यात्रालाई प्रभावित गर्नेछ।

४. पुस्तान्तरणसँगै अनुभवी नेतृत्वको व्यवस्थापन

थापा नेतृत्वको उदयलाई कांग्रेसभित्र पुस्तान्तरणको प्रक्रियासँग जोडेर हेरिएको छ। युवा नेता तथा कार्यकर्ताको सहभागिता बढाउनु उनको नेतृत्वका लागि अवसर भए पनि अनुभवी नेताहरूको भूमिका र योगदानलाई कसरी समेट्ने भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ।

पुस्तान्तरणको अर्थ पुरानो पुस्तालाई पूर्ण रूपमा अलग गर्नु नभई अनुभव र नयाँ सोचबीच सन्तुलन कायम गर्नु हो। थापाले पार्टीको निर्णय प्रक्रियालाई संस्थागत बनाउँदै विभिन्न पुस्ता र समूहलाई समेट्न सकेमा संगठनभित्र सहकार्यको आधार विस्तार हुन सक्छ।

रास्वपासँग प्रतिस्पर्धा र कांग्रेसको भविष्य

थापा नेतृत्वको कांग्रेसका लागि अब महाधिवेशनबाट नेतृत्व चयन गर्नु मात्र पर्याप्त हुने छैन। पार्टीभित्रको विवाद समाधान, संगठनात्मक एकता, जनविश्वासको पुनर्निर्माण र नयाँ राजनीतिक शक्तिसँगको प्रतिस्पर्धा आगामी कार्यदिशाका मुख्य विषय हुनेछन्।

विद्यार्थी राजनीतिबाट सुरु भएको थापाको यात्रा पार्टी सभापतिसम्म आइपुगेको छ। तर नेतृत्वमा पुग्नु र पार्टीलाई संगठनात्मक रूपमा एकीकृत गर्दै जनतामाझ स्थापित गर्नु फरक चुनौती हुन्। पार्टीभित्रको कानुनी तथा राजनीतिक विवाद कसरी समाधान हुन्छ र थापा नेतृत्वले जनअपेक्षाअनुसार कस्तो कार्यशैली अपनाउँछ भन्ने विषयले नेपाली कांग्रेसको आगामी राजनीतिक दिशा निर्धारण गर्नेछ।