गाउँ सहर

दोरम्बा हत्याकाण्डको २३औँ स्मृति दिवसमा शहीदहरूको योगदान सम्झिँदै

• गाउँ सहर संवाददाता
• ३१ श्रावण आइतबार, २०८३ | १८:१२:०० मा प्रकाशित

रामेछाप। दोरम्बा हत्याकाण्डको २३औँ स्मृति दिवस विभिन्न कार्यक्रमसहित मनाइएको छ। स्मृति दिवसका अवसरमा दोरम्बा शहीद स्मृति पार्क भवनको उद्घाटन तथा शहीद परिवार, घाइते र बेपत्ता परिवारलाई सम्मान गरिएको छ।

कार्यक्रममा दोरम्बा हत्याकाण्डमा ज्यान गुमाएका शहीदहरूप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दै उनीहरूको योगदान र बलिदानलाई स्मरण गरिएको थियो। कार्यक्रममा सहभागी वक्ताहरूले शहीदहरूको बलिदानले नेपालमा लोकतान्त्रिक गणतन्त्र, समावेशी लोकतन्त्र र सामाजिक परिवर्तनको बाटो निर्माण गर्न महत्वपूर्ण योगदान गरेको बताए।

नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीका वरिष्ठ नेता नारायणकाजी श्रेष्ठले दोरम्बा हत्याकाण्डमा शहीद भएका वीर शहीदहरूप्रति श्रद्धाञ्जली व्यक्त गर्दै शहीदहरूको बलिदानलाई केवल स्मरणमा सीमित गर्न नहुने बताए।

उनले शहीदहरूले देखाएको सुशासन, सामाजिक न्याय, राष्ट्रिय स्वाधीनता र समृद्ध नेपालको सपना साकार पार्न सबैले इमानदार, प्रतिबद्ध र एकताबद्ध भएर अघि बढ्नुपर्नेमा जोड दिए। शहीदहरूको सपना पूरा गर्ने संकल्पसहित स्मृति दिवसमा शहीद परिवार, घाइते तथा बेपत्ता परिवार र न्याय, समानता तथा परिवर्तनका पक्षमा संघर्षरत सबैप्रति सम्मान व्यक्त गरे।

नेपालको दसवर्षे सशस्त्र द्वन्द्व (२०५२–२०६२) का क्रममा १७ हजारभन्दा बढी नेपालीले ज्यान गुमाएका थिए। द्वन्द्वका क्रममा राज्य र तत्कालीन विद्रोही नेकपा (माओवादी) दुवै पक्षबाट मानव अधिकार उल्लङ्घनका गम्भीर घटना भएका थिए। ती घटनामध्ये रामेछापको दोरम्बा हत्याकाण्ड नेपालको द्वन्द्व इतिहासमा राज्य पक्षसँग जोडिएको गम्भीर घटनाका रूपमा स्मरण गरिँदै आएको छ।

२०६० साल साउन ३२ गते सरकार र माओवादीबीच युद्धविराम जारी रहेको समयमा दोरम्बामा हत्याकाण्ड भएको थियो। त्यतिबेला दाङको हापुरेमा सरकार र माओवादीबीच शान्ति वार्ता चलिरहेको थियो। शान्ति वार्ता भइरहेका बेला दोरम्बामा भएको घटनाले मुलुकको राजनीतिक परिस्थितिलाई थप जटिल बनाएको थियो।

उपलब्ध अनुसन्धान प्रतिवेदन तथा राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग र अन्तर्राष्ट्रिय मानव अधिकार संस्थाहरूका प्रतिवेदनमा दोरम्बामा पक्राउ परेका माओवादी कार्यकर्तामध्ये १९ जनालाई नियन्त्रणमा लिएपछि हत्या गरिएको उल्लेख गरिएको छ। घटनामा दुई जना घटनास्थलमै गोली लागेर मारिएको र १९ जनालाई नियन्त्रणमा लिएपछि हत्या गरिएको विवरण विभिन्न अनुसन्धानमा उल्लेख छ।

दोरम्बा हत्याकाण्डले तत्कालीन युद्धविरामप्रतिको विश्वासमा गम्भीर असर पुर्‍याएको थियो। त्यसपछि माओवादीले युद्धविराम अन्त्य भएको घोषणा गरेसँगै मुलुक पुनः सशस्त्र द्वन्द्वको थप हिंसात्मक चरणतर्फ फर्किएको थियो। त्यसैले दोरम्बा हत्याकाण्डलाई स्थानीय घटनाका रूपमा मात्र नभई नेपालको शान्ति प्रक्रियामा गम्भीर प्रभाव पार्ने ऐतिहासिक घटनाका रूपमा पनि हेर्ने गरिन्छ।

हत्याकाण्डपछि दोरम्बा क्षेत्र लामो समयसम्म त्रास र असुरक्षाको अवस्थामा रह्यो। द्वन्द्वका कारण स्थानीय बासिन्दा विस्थापित भए भने गाउँको सामाजिक तथा आर्थिक जीवन प्रभावित भयो। शान्ति सम्झौतापछि पनि द्वन्द्वका कारण विस्थापित भएका धेरै परिवारलाई सामान्य जीवनमा फर्कन समय लाग्यो।

दोरम्बा हत्याकाण्डको स्मृति आज पनि शहीद परिवार र स्थानीय समुदायको पीडासँग जोडिएको छ। घटनाले परिवारका सदस्य गुमाएका आफन्तको पीडा मात्र नभई सिंगो समुदायले भोगेको सामाजिक, आर्थिक र मनोवैज्ञानिक क्षतिको सम्झना गराउँछ।

२३औँ स्मृति दिवसका अवसरमा आयोजित कार्यक्रमले विगतको पीडालाई सम्झिँदै शहीदहरूले देखाएको न्याय, समानता, सामाजिक परिवर्तन र समृद्धिको लक्ष्यलाई व्यवहारमा रूपान्तरण गर्नुपर्ने सन्देश दिएको छ। शहीद स्मृति पार्क भवन निर्माण तथा सम्मान कार्यक्रमले दोरम्बा हत्याकाण्डको इतिहासलाई भावी पुस्तासम्म पुर्‍याउन र शहीदहरूको योगदानलाई संस्थागत रूपमा स्मरण गर्न पनि महत्वपूर्ण आधार तयार गरेको छ।