दृष्‍टिकोण

रेमिट्यान्सको भरमा अर्थतन्त्र, महँगीको मारमा नागरिक

• गाउँ सहर संवाददाता
• ३ असोज शनिबार, २०८३ | १६:५२:०० मा प्रकाशित

काठमाडौँ। घरको भान्सादेखि बैंकको खातासम्म, बजारको मूल्यदेखि वैदेशिक रोजगारीमा गएका नेपालीको कमाइसम्म—अर्थतन्त्रका विभिन्न पाटोले देशको आर्थिक अवस्थाको कथा भनिरहेका छन्। नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो महिनाको तथ्यांकले पनि यही मिश्रित तस्वीर प्रस्तुत गरेको छ।

२०८३ साउनमा वार्षिक विन्दुगत उपभोक्ता मुद्रास्फीति ५.९६ प्रतिशत पुगेको छ। अघिल्लो वर्षको सोही महिनामा यस्तो मुद्रास्फीति १.६८ प्रतिशत थियो। अर्थात्, एक वर्षको तुलनामा मूल्यवृद्धिको दर उल्लेख्य रूपमा माथि गएको छ।

यो तथ्यांकले बजारमा उपभोक्ताले सामना गरिरहेको मूल्यको दबाबलाई संकेत गर्छ। तर मुद्रास्फीति बढ्नुको अर्थ सबै वस्तुको मूल्य समान दरमा बढ्नु भने होइन। खाद्य तथा पेय पदार्थ समूहको मुद्रास्फीति ६.७७ प्रतिशत र गैरखाद्य तथा सेवा समूहको ५.५२ प्रतिशत रहेको राष्ट्र बैंकको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

भान्साको खर्चमा मूल्यवृद्धिको दबाब

दैनिक उपभोगसँग प्रत्यक्ष जोडिएका वस्तुको मूल्यवृद्धिले परिवारको खर्च व्यवस्थापनमा चुनौती थप्न सक्छ। प्रतिवेदनअनुसार घ्यू तथा तेलको मूल्यवृद्धि १५.६२ प्रतिशत, फलफूलको १५.३९ प्रतिशत, माछा तथा मासुको ८.६५ प्रतिशत र तरकारीको ६.९० प्रतिशत रहेको छ।

गैरखाद्य तथा सेवा समूहमा यातायातको मूल्यवृद्धि १३.१७ प्रतिशत पुगेको छ। मदिराजन्य पेय पदार्थको ७.२० प्रतिशत, कपडा तथा जुत्ताचप्पलको ५.५२ प्रतिशत र सुर्तीजन्य पदार्थको ४.९७ प्रतिशत मूल्यवृद्धि देखिएको छ।

ग्रामीण क्षेत्रमा वार्षिक विन्दुगत उपभोक्ता मुद्रास्फीति ६.१८ प्रतिशत र सहरी क्षेत्रमा ५.८८ प्रतिशत रहेको छ। यसले मूल्यवृद्धिको अनुभव क्षेत्रअनुसार फरक हुन सक्ने देखाउँछ।

उपभोक्ताको आम्दानी सोही अनुपातमा बढेको छ कि छैन भन्ने प्रश्न भने यस प्रतिवेदनका यी तथ्यांकले मात्रै स्पष्ट गर्दैनन्। तर दैनिक उपभोगका वस्तु र सेवामा मूल्यवृद्धि रहँदा सीमित आम्दानीमा निर्भर परिवारको खर्च व्यवस्थापन थप संवेदनशील बन्न सक्छ।

विदेशमा पसिना, देशमा रेमिट्यान्स

नेपालको अर्थतन्त्रमा वैदेशिक रोजगारी र त्यसबाट आउने विप्रेषणको भूमिका महत्वपूर्ण रहँदै आएको छ। साउन महिनामा पनि विप्रेषण आप्रवाह बढेको छ।

राष्ट्र बैंकका अनुसार आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो महिनामा विप्रेषण आप्रवाह नेपाली रुपैयाँमा २१.२ प्रतिशतले वृद्धि भई २ खर्ब १५ अर्ब ५ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। अमेरिकी डलरमा यस्तो वृद्धि १०.२ प्रतिशत रहेको छ।

अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा विप्रेषण आप्रवाह २९.९ प्रतिशतले बढेको थियो। यसपटक पनि रकम बढेको छ, तर वृद्धिदर अघिल्लो वर्षको तुलनामा कम छ।

विप्रेषणको यो प्रवाहले देशमा विदेशी मुद्रा भित्र्याउनुका साथै परिवारको दैनिक खर्च, शिक्षा, स्वास्थ्य र अन्य आवश्यकतामा सहयोग पुर्‍याउने आर्थिक आधार तयार गर्छ। यद्यपि, विप्रेषण बढ्नु मात्रै पर्याप्त हुँदैन; त्यसबाट उत्पादन, उद्यम र दीर्घकालीन आम्दानी सिर्जना गर्ने अवसर कति विस्तार हुन्छ भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ।

निर्यातमा उछाल, आयातमा पनि वृद्धि

नेपालको वैदेशिक व्यापारमा साउन महिनामा निर्यात र आयात दुवै बढेका छन्। प्रतिवेदनअनुसार कुल वस्तु निर्यात ६१.७ प्रतिशतले वृद्धि भई ३८ अर्ब ७० करोड रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा निर्यात ९५.७ प्रतिशतले बढेको थियो।

गन्तव्यका आधारमा भारततर्फको निर्यात ७१ प्रतिशत, चीनतर्फ २८७.८ प्रतिशत र अन्य मुलुकतर्फ १८.१ प्रतिशतले बढेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

वस्तुगत आधारमा भटमासको तेल, पाम तेल, पोलिस्टर धागो, जुटका सामान र पार्टिकल बोर्डलगायत वस्तुको निर्यात बढेको छ। अर्कोतर्फ, आयुर्वेदिक औषधि, प्रशोधित छाला, खोटो, जडीबुटी तथा नेपाली कागज र त्यसबाट बनेका वस्तुको निर्यात घटेको छ।

निर्यात बढ्नुले नेपाली वस्तुका लागि बाह्य बजारमा कारोबार विस्तार भएको संकेत गर्छ। तर निर्यातको वृद्धिलाई दीर्घकालीन उपलब्धिमा रूपान्तरण गर्न उत्पादन क्षमता, बजारको निरन्तरता र प्रतिस्पर्धात्मकता पनि महत्वपूर्ण हुन्छन्।

आयाततर्फ भने कुल वस्तु आयात ३१ प्रतिशतले बढेर १ खर्ब ८७ अर्ब ४४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। पेट्रोलियम पदार्थ, रासायनिक मल, खाने तेल, तेलहन र कच्चा भटमासको तेलको आयात बढेको छ। धान तथा चामल, सुन, अलकत्रा, कोइला, मेडिकल सामग्री र पार्टपुर्जाको आयात घटेको प्रतिवेदनले देखाएको छ।

निर्यातसँगै आयात पनि बढ्दा व्यापार घाटा विस्तार भएको छ। साउन महिनामा कुल वस्तु व्यापार घाटा २४.९ प्रतिशतले बढेर १ खर्ब ४८ अर्ब ७४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। निर्यात–आयात अनुपात २०.६ प्रतिशत रहेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा १६.७ प्रतिशत थियो।